Đang tải... Vui lòng chờ...
Thống kê lượt truy cập

Quản lý công trình ngầm và quy hoạch không gian ngầm tại đô thị

 

1. Các thách thức cơ bản việc sử dụng không gian ngầm xây dựng các công trình tại các đô thị

   Trong xây dựng, phát triển đô thị, đặc biệt với các đô thị lớn luôn luôn có sự kết hợp chặt chẽ giữa các công trình trên mặt đất và công trình được xây dựng dưới mặt đất. Sử dụng không gian ngầm xây dựng công trình ngầm có nhiều lợi thế và cũng không ít thách thức phải được cân nhắc khi lựa chọn:

    - Đầu tư ban đầu rất lớn, thu hồi vốn lâu dài, độ rủi ro cao ,quá trình xây dựng thường sẽ bị chậm tiến độ, phần lớn tăng phí đầu tư so với dự kiến ban đầu.

   - Khi tiến hành đào hầm thì đất sẽ bị thay đổi vĩnh viễn, dỡ bỏ các công trình ngầm không hề dễ dàng như đối với các công trình trên mặt đất.

   - Các vấn đề an toàn cho con người như thông hơi, chống ngập, thoát nước,chiếu sáng, cấp nước, khí độc…

   - Các tác động của điều kiện tự nhiên trong quá trình xây dựng và những sự cố công trình hay sự cố có thể xảy ra là thách thức không nhỏ.

   - Đòi hỏi tính kỹ thuật, trình độ,công nghệ và năng lực chuyên nghiệp cao.

   - Đòi hỏi hệ thống các tiêu chuẩn có liên quan quy hoạch, thi công xây dựng, nghiệm thu rồi bảo trì công trình ngầm trong đô thị và các quy định cụ thể về quản lý, vận hành, khai thác và sử dụng công trình ngầm.

   Bài học trong xây dựng ở các đô thị lớn trên thế giới đều sẽ hướng tới việc tìm cách khai thác không gian ngầm với mục đích khác nhau. Tuy nhiên do điều kiện công nghệ,kinh tế, kinh nghiệm, Việt Nam hầu hết các đô thị cũ trong quá trình cải tạo, công tác quản lý còn yếu kém, việc lựa chọn công trình nào xây dựng ngầm, quy mô ra sao phải được cân nhắc và thận trọng.

 

   2. Những loại công trình ngầm ,quản lý các công trình tại các đô thị Việt Nam.

   Theo Quy hoạch đô thị thì không gian ngầm là không gian bên dưới mặt đất được quy hoạch sử dụng cho mục đích xây dựng công trình đô thị.

   Theo nghị định 41/2007/NĐ-CP công trình ngầm là công trình được thi công dưới đất tại những đô thị lớn. Qua các nghiên cứu thực tiễn triển khai thì công trình ngầm đô thị có thể phân thành nhóm công trình sau:

   a) Công trình hạ tầng bao gồm các công trình đường ống, khí, công trình đường dây cấp điện, cáp quang…

   b) Công trình dự án giao thông ngầm các đô thị phải bao gồm: Hầm giao thông ( hầm đường sắt đô thị - tàu điện ngầm,hầm đường ô tô, hầm cho người đi bộ), bến, bãi đỗ xe,nhà ga, các công trình phục vụ giao thông khác có liên quan.

   c) Công trình công cộng ngầm bao gồm các công trình thể thao, thương mại, văn hóa,dịch vụ, văn phòng có thể cùng bãi đỗ xe, ga tàu điện ngầm với các dịch vụ này…

   d) Phần ngầm những công trình xây dựng

   Công trình hạ tầng kỹ thuật ngầm:

   Các đường ống, đường dây ngầm được đặt sâu dưới đất không trên 3m và bố trí riêng rẽ độ sâu khác nhau. Các đô thị cũ không được bố trí các đường ống, đường dây trong các hộp kỹ thuật thông dụng. Công trình nên được quản lý bởi các cơ quan khác nhau ,hầu hết các đô thị chưa lập bản đồ hiện trạng tổng hợp công trình hạ tầng kỹ thuật ngầm. Khu đô thị mới đã quan tâm bố trí các loại công trình này dưới đất nhưng hầu như chưa tập trung trong các hộp kỹ thuật. Hiện nay HN đang thực hiện dự án hạ ngầm cáp điện ở nhưng tuyến phố chính chi phí rất lớn. Tuy đây là giải pháp tình thế vì đơn giản chôn xuống đất trong một ống gọi là ống xoắn hay bể ngầm để mừng 1000 năm Thăng Long… chứ đã không thực hiện bài bản  xây hộp kỹ thuật đồng bộ toàn bộ những đường dây này. Tại Miền Nam nhiều cáp điện bố trí ngầm mới đơn ngành quản lý và sử dụng không mang tính đồng bộ… Thực trạng bố trí công trình hạ tầng kỹ thuật như trên đang gây ảnh hưởng không nhỏ quá trình triển khai xây dựng và cải tạo nhiều công trình đặc biệt các công trình giao thông các đô thị và hiện tượng đào lên lấp xuống vẫn sẽ diễn ra.

 

 

 

 

 

 

 

 

Hình 1: Bố trí đường dây riêng rẽ dưới đường phố

 

  Các công trình giao thông ngầm:

   Hầm cho người đi bộ được xây dựng tại HN tuy đảm nhận chức năng giao thông là chính chưa gắn với mục đích sử dụng công cộng,chế tài xử lý người đi bộ qua đường ở những nơi có hầm cho người đi bộ chưa nghiêm nên khai thác các hầm này còn nhiều hạn chế và hầm vắng khách. Hầm đường ôtô trong các đô thị mới được xây dựng Hà Nội tại trước cổng của Trung tâm Hội nghị Quốc gia hoạt động, hầm tại Kim Liên – Đại Cồ Việt… mới thông xe tuy nhiên nhiều công trình vẫn còn đang thi công và thời gian thi công lại kéo dài ảnh hưởng lớn đến giao thông cộng đồng dân cư tại khu vực này. Hiện nay đang lập dự án xây dựng tàu điện ngầm xong triển khai quá chậm. Mặt khác cũng tại 2 thành phố này chuẩn bị dự án bãi đỗ xe ngầm, tuy nhiên do chưa quy hoạch cụ thể nên lựa chọn địa điểm xây dựng gặp nhiều khó khăn không lường hết được các trở ngại xảy ra nên lúc cho phép đầu tư xây dựng lại gây nản lòng các nhà đầu tư.

Hầm đường bộ Ngã tư Kim Liên – Đại Cồ Việt

   Phần ngầm công trình xây dựng: Hiện tại hầu hết các tòa nhà cao tầng đều xây dựng tầng hầm và tòa nhà này có chiều sâu móng tới 50-60m. Tuy vậy việc quản lý chưa được thực hiện mà chỉ quản theo hồ sơ đơn cùng với giấy phép xây dựng. Tổng hợp mang tính hệ thống phần ngầm này phải được thực hiện dựa bản đồ để thuận lợi cho quản lý và cho phép xây dựng tiếp theo. Trong thời gian vừa rồi, nhiều quy hoạch một tuyến phố hay 1 khu vực được phê duyệt, công bố nhưng bản đồ hiện trạng xây dựng kiến trúc giao thông chưa làm rõ được công trình xây dựng có tầng hầm mà ở bản đồ này phải thể hiện quy mô, phần ngầm cùng chiều sâu móng, số tầng hầm đã xây dựng…

   3. Quy hoạch không gian ngầm xây dựng công trình trong đô thị

   Quy hoạch không gian ngầm của quy hoạch xây dựng đô thị. Lập quy hoạch xây dựng đô thị dựa vào nhu cầu phát triển thành phố quy hoạch không gian ngầm. Xây dựng công trình ngầm trong đô thị cần phải tiến hành tổng thể và có quy hoạch đảm bảo sự liên kết giữa công trình trên mặt đất và dưới mặt đất thành thể thống nhất.

   Trong quy hoạch xây dựng các phương án về cơ cấu của đô thị phân khu chức năng chính cần phải định các khu vực dự kiến bố trí công trình ngầm và hướng sử dụng không gian ngầm các nguyên tắc ưu tiên trung tâm chính đô thị các khu vực, vùng dân cư tập trung và dọc trục đường phố chính cấp đô thị.

   Quy hoạch không gian ngầm chú ý tới bảo vệ và cải thiện môi trường đô thị, sử dụng tiết kiệm hiệu quả đất xây dựng, căn cứ vào đặc điểm địa hình, điều kiện địa chất công trình, vị thế và giá trị của công trình kiến trúc bên trên cũng như mạng lưới công trình hạ tầng kỹ thuật ngầm sẵn có ở dưới… để đảm bảo thuận lợi cho mọi điều kiện sinh hoạt của người dân.

   Quy hoạch không gian ngầm bao hàm những nội dung cơ bản như sau

   a) Phân tích và đánh giá các điều kiện tự nhiên, địa chất thủy văn;địa chất công trình, hiện trạng về xây dựng công trình; công trình hạ tầng kỹ thuật ngầm.

   b) Phân tích và đánh giá quy hoạch xây dựng cũng như tình hình xây dựng theo quy hoạch.

   c) Trên cơ sở định hướng phát triển của đô thị cũng như dự kiến vị trí, quy mô các khu chức năng đô thị dự báo nhu cầu sử dụng không gian ngầm.

   d) Dự kiến xây dựng các công trình ngầm cũng như đề xuất các giải pháp liên hệ giữa chúng với nhau theo chiều đứng và các công trình trên mặt đất ( đường ống, các tuyến đường tàu điện ngầm,bố trí công trình đường dây, các đầu mối giao thông, các công trình công cộng ngầm).

   e) Dự kiến các hạng mục ưu tiên nguồn lực để thực hiện.

   Tuy nhiên quy hoạch xây dựng đô thị thì nội dung giai đoạn quy hoạch chung khác quy hoạch chi tiết, vì vậy trong quy hoạch chung cần làm rõ:

   - Trên cơ sở phân vùng các chức năng trên mặt đất cần phối hợp sự kiến phân vùng chức năng để xây dựng công trình ngầm; khu vực xây dựng cao tầng; các khu vực công cộng kết hợp ngầm…

   - Quy hoạch giao thông trên mặt đất cần bố trí các tuyến tàu điện ngầm dưới các tuyến phố cấp đô thị với các bãii đỗ xe.

   - Các hạ tầng kỹ thuật cần trong các hào hoặc tuynen trên các cấp khu vực.

   - Xác định vị trí đầu mối chính về công trình ngầm.

   Đối với các quy hoạch chi tiết đòi hỏi kỹ hơn bao gồm:

   - Đánh giá đúng hiện trạng để lập bản đồ hiện trạng: Trong bản đồ không chỉ thể hiện công trình trên mặt đất phải thể hiện hiện trạng công trình xây dựng dưới mặt đất: quy mô các công trình kiến trúc sử dụng không gian ngầm, vị trí quy mô công trình đứng độc lập; công trình đường dây cùng đường ống: độ sâu chôn ống, các đầu mối chính.

   - Trong các giải pháp cần xác định rõ các khu vực dự kiến xây mới, cải tạo các công trình tầng hầm; khu vực dự kiến xây dựng công trình ngầm .Cần mô tả mặt cắt đứng sử dụng không gian ngầm.

   4. Quyền sử dụng đất xây dựng công trình ngầm những vấn đề khác có liên quan

   Ở các nước Tây Âu không có sử dụng đất mà là sở hữu đất, nhiều văn bản phạm pháp luật họ có quy định.Ở Pháp :quyền sở hữu đất gồm cả trên mặt đất cũng như ngầm mặt đất. Tại Thụy Sỹ: sở hữu đất bao gồm cả trên không cùng dưới lòng đất việc sử dụng mảnh đất có lợi. Tại Canada và Nhật Bản: Quyền sở hữu đất đi cùng quyền sở hữu thứ trên và dưới mặt đất.

   Theo Luật Đất Đai Việt Nam quy định người sử dụng đất đúng mục đích, đúng ranh giới về sử dụng độ sâu trong lòng đất… Bảo vệ công trình công cộng trong lòng đất quy định khác pháp luật. Các loại giấy tờ quyền sử dụng đất không có quy định sử dụng dưới đất. Cho đến nay các quy định mới chỉ điều chỉnh hoạt động trên mặt đất chủ yếu.

   5. Kết luận

   Quá trình để xây dựng và phát triển đô thị trên thế giới đều đã quan tâm đến sử dụng không gian ngầm. Sử dụng không gian ngầm cũng như xây dựng công trình ngầm nhu cầu thực tế đô thị Việt Nam. Theo tư duy mới một đô thị được coi mẫu mực sẽ là với hệ thống công sở,văn phòng, cửa hàng… Hệ thống giao thông nằm toàn bộ dưới lòng đất trả lại trên là các công viên, cây xanh cùng các khu vực vui chơi giải trí.

In văn bản